Odżywianie podczas ciąży Prawidłowe odżywianie w okresie ciąży wywiera wielki wpływ na rozwój płodu, na zdrowie kobiety ciężarnej oraz na przebieg samego porodu. Sprawa odżywiania jest zagadnieniem niesłychanie ważnym, a często lekce­ważonym przez same kobiety. Badania naukowe wykazały, że przyczyną wad wrodzonych u dzieci, przedwczesnych porodów, płodów martwo urodzonych oraz wielu schorzeń w okresie ciąży jest w dużym stopniu niewłaściwe odżywia­nie; potwierdziły to najdobitniej obserwacje zebrane w okresie drugiej wojny światowej. Kobieta ciężarna jest specjalnie wrażliwa na czynniki szkodliwe w początko­wym okresie ciąży i w pierwszej jej połowie. Jest to okres zarodkowy, kiedy komórki dzielą się, tworzą się tkanki i narządy (oko, ucho, serce, płuca, mózg, zawiązki zębów mlecznych i inne) decydujące o prawidłowym rozwoju dziecka po urodzeniu. W okresie tym w pożywieniu matki powinny się znajdować wszystkie niezbędne składniki odżywcze potrzebne do budowy ustroju dziecka (brak nawet jednego składnika, np. witaminy B2 czy A, może być powodem wady wrodzonej serca, wzroku itp.). W okresie tym ustrój dziecka jest szczególnie wrażliwy na brak pełnowartościowego białka, składników mineralnych (wa­pnia, żelaza, fosforu i innych) oraz witamin, a zwłaszcza A, Bi, B2, C, PP, D, E i K. Jeśli w okresie poprzedzającym ciążę kobieta żywiła się prawidłowo, nie zachodzi potrzeba zwiększania ilości pokarmów w pierwszej połowie ciąży, natomiast konieczne jest upewnienie się, czy rzeczywiście stosowany sposób żywienia jest pełnowartościowy. W pierwszym okresie ciąży kobieta powinna wypijać dziennie 2-3 szklanki mleka, zjadać porcję sera, mięsa (albo zamiast mięsa - ryby, podroby lub śledzie) i 1 jajo. Poza tym co dzień musi spożywać nie mniej niż 1/2 kg różnych warzyw (oprócz ziemniaków) i przynajmniej 20 dag owoców. W zimie owoce świeże może częściowo zastąpić przetworami z owoców i surówkami z warzyw; między innymi kiszoną kapustą przyrządzoną z cebulą, cukrem i jabłkami itp. Kobieta w pierwszej połowie ciąży może zjadać zwykłe porcje chleba, klusek, kasz, ziemniaków. Ogólna ilość tłuszczu w ciągu dnia nie powinna przekraczać 5-6 dag, z tym że 3 dag z tego powinno stanowić masło surowe. Większa ilość tłuszczu jest niewskazana, gdyż tłuszcze są ciężko strawne i obciążają nadmierną pracą wątrobę. Nie należy także przekarmiać się słody­czami i potrawami mącznymi, gdyż tycie nie jest wskazane. Przyrost wagi ciała w pierwszej połowie ciąży jest niewielki, natomiast w drugiej połowie wynosi około 1 kg miesięcznie; przy końcu ciąży ogólny przyrost nie powinien przekra­czać 8-10 kg. Jak widzimy z powyższych wyjaśnień, kobieta w pierwszej połowie ciąży powinna odżywiać się raczej normalnie, z tym że musi mieć zapewnione pokrycie białka pełnowartościowego oraz witamin i składników mineralnych (przede wszystkim z warzyw i owoców). W tym celu już w pierwszych miesią­cach ciąży, nawet przy prawidłowym żywieniu, profilaktycznie powinna zaży­wać witaminy, aby zapewnić sobie w tym okresie niezbędne składniki warunku­jące prawidłową przemianę materii. Dodatkowe podawanie witamin dotyczy szczególnie okresu zimy i wczesnej wiosny. Nie jest jednak wskazane nadużywa­nie ilości witamin lub podawanie wysokich dawek tylko niektórych z nich. Korzystniejsze jest stosowanie preparatów złożonych, wielowitaminowych, gdyż w tego typu preparatach zachowany jest fizjologiczny stosunek ilościowy między poszczególnymi składnikami. W drugiej połowie ciąży sytuacja się zmienia, gdyż w tym okresie płód bardzo szybko rośnie i należy dostarczyć mu nie tylko dodatkowej ilości witamin, ale także zwiększone ilości składników budulcowych, to znaczy pełnowartościowe­go białka i składników mineralnych. Kobiety ciężarne spożywające za mało wapnia cierpią w okresie ciąży na próchnicę zębów, bolesne skurcze mięśni, stóp, łydek oraz na bóle głowy. Natomiast dzieci tych matek skłonne są do krzywicy i opóźnionego ząbkowania (zawiązki zębów nie tylko mlecznych, ale i stałych powstają we wczesnym okresie życia płodowego). U ciężarnych kobiet na skutek braku wapnia zdarza się również odwapnienie kości, które objawia się tym, że kości stają się miękkie i łatwo mogą się złamać. Dzieje się tak dlatego, że jeśli brak wapnia w pokar­mach, to organizm czerpie go z własnych kości. Najwięcej wapnia zawierają: mleko, sery fermentowane (żółte), serwatka, śledzie, jaja (p. str. 16). Zapotrzebowanie na wapń w drugiej połowie ciąży wynosi 1,4 g, natomiast norma dla kobiety nieciężarnej wynosi dziennie tylko 0,8 g. Dzieje się tak dlatego, że w piątym miesiącu kształtuje się i bardzo szybko rozrasta kościec płodu. Kobieta w drugiej połowie ciąży powinna spożywać dziennie: 3A do 1 litra mleka, 5-6 dag sera (białego i fermentowanego), jajo, porcję mięsa, wędlin, ryb, śledzi, w ogólnej ilości 20 dag oraz nie mniej niż 50 dag różnych warzyw i przynajmniej 20 dag owoców, 3 dag masła i 5 dag śmietany. Poza tym około 1I2 kg ziemniaków, 10 dag mąki i kaszy, 2 dag tłuszczu poza masłem (olej, smalec, świeża słonina), 5 dag cukru i około 2 dag słodyczy - dżemu, miodu itp. Wymienione ilości produktów dają pokrycie zarówno pod względem składni­ków odżywczych, jak i kalorii. Kobieta, która nie będzie mogła spożywać dziennej ilości mięsa, musi zwię­kszyć spożycie sera, jaj czy śledzi, gdyż niedobór białka jest bardzo szkodliwy zarówno dla matki, jak i dla płodu. Musimy jednak przy tym pamiętać, że mięso i podroby, jak wątroba, serce i nerki, są doskonałym źródłem nie tylko białka, ale także żelaza, którego organizm w czasie ciąży potrzebuje również więcej. Jeśli ciężarna odżywia się niedostatecznie, płód przez pewien okres żyje kosztem jej organizmu i czerpie z niego potrzebne składniki (żelazo, wapń). W takich jednak warunkach matce grozi zupełne wyczerpanie i niedokrwistość, a dziecko urodzi się słabe, anemiczne, skłonne do krzywicy i może mieć wady wrodzone. Kobieta ciężarna musi całkowicie wykluczyć alkohol pod każdą postacią, także wino i ciemne piwo, gdyż nawet małe dawki alkoholu, dosłownie krople, działają bardzo szkodliwie na płód i mogą go uszkodzić (p. str. 48-49). Podobnie szkodliwe działanie na płód wywiera nikotyna zawarta w tytoniu. Kobiety ciężarne palące, jeśli pragną zdrowia swoich dzieci, powinny wyrzec się papierosów i alkoholu pod każdą postacią, a więc także wina i piwa. Szczególną uwagę należy również zwracać na przyjmowanie leków zarówno w czasie ciąży, jak i karmienia. W każdym wypadku sprawa musi być bez­względnie uzgodniona z lekarzem.